“Bay muộn 1 tiếng vẫn trả khách sớm 20 phút”, “cất cánh như tên lửa, hạ cánh như tàu lượn”. Đó không phải là lời đồn trên mạng xã hội mà là “thương hiệu” có thật của hãng hàng không Sơn Đông (Shandong Airlines).

Trong làng hàng không thế giới, có 2 huyền thoại gắn liền với tốc độ: một là Aeroflot của Nga với những pha hạ cánh trong bão tuyết, hai là Sơn Đông Airlines của Trung Quốc với những màn “đuổi giờ” nghẹt thở.

Câu chuyện bắt đầu từ một thông báo “để đời” trên loa của tiếp viên: “Kính thưa hành khách, chuyến bay của chúng ta sẽ khởi hành chậm một tiếng do thời tiết xấu. Tuy nhiên, tổ bay sẽ cố gắng hết sức để đưa quý vị đến nơi sớm hơn 20 phút so với dự kiến”.

Ngỡ như một câu nói đùa, nhưng với hãng Sơn Đông, đó là “bình thường mới”. Hành khách thường xuyên kể lại cảm giác “ghì chặt vào ghế khi máy bay lao thẳng lên trời như máy bay chiến đấu” hay “xóc nảy cả ruột khi hạ cánh trong sương mù dày đặc”.

Trang bị HUD từ tiêm kích, hãng hàng không Sơn Đông có thể hạ cất cánh trong tầm nhìn 150m, tạo lợi thế cạnh tranh khác biệt so với các hãng bay khác. Ảnh: Baidu

‘Mắt thần’ HUD - Bí mật từ buồng lái chiến đấu

Bí mật đằng sau tốc độ của Sơn Đông không nằm ở ý chí của phi công, mà đến từ một tấm kính - HUD (Head-Up Display), công nghệ vốn được phát triển cho tiêm kích không quân và đã được hãng tiên phong ứng dụng triệt để.

Ví dụ, vào một ngày sương mù dày đặc ở sân bay Ürümqi (Tân Cương, Trung Quốc), tầm nhìn xuống chỉ còn 150m, đây là mức mà hầu hết các hãng bay đều phải hoãn hoặc hủy chuyến. Trong khi các hãng khác “án binh bất động”, máy bay Sơn Đông vẫn lăn bánh.

Đó là nhờ HUD. Nó chiếu toàn bộ dữ liệu bay, đường băng và chướng ngại vật ngay trước mắt phi công, giúp họ “nhìn xuyên” sương mù như có mắt thần. Nhờ đó, tiêu chuẩn cất/hạ cánh của Sơn Đông được rút từ 800m xuống chỉ còn 150m tầm nhìn.

Sơn Đông là hãng hàng không đầu tiên tại Trung Quốc trang bị HUD cho toàn bộ đội bay từ năm 2017, đi trước phần còn lại của ngành tới 4 năm.

Kết quả là tỷ lệ đúng giờ của hãng tăng vọt 15% chỉ nhờ công nghệ này. Năm 2023, Sơn Đông đạt tỷ lệ đúng giờ trung bình 91%, đứng đầu các hãng hàng không Trung Quốc, trong khi mức trung bình toàn ngành chỉ là 81%.

Quản trị ‘thắt lưng buộc bụng’ và triết lý kinh doanh ‘ngược đời’

Tốc độ không chỉ đến từ công nghệ. Đằng sau “Sơn Đông tốc hành” là một bộ máy quản trị được tinh chỉnh đến từng chi tiết, thậm chí có phần “hà tiện” nhưng cực kỳ hiệu quả.

Đầu tiên là chiến lược “độc canh”, toàn bộ đội bay của Sơn Đông chỉ gồm dòng máy bay Boeing 737. Chiến lược này giúp họ tiết kiệm chi phí bảo trì, đào tạo phi công và tối ưu lịch bay, đưa tỷ lệ sử dụng máy bay lên hàng đầu ngành.

Suất ăn bánh bao, trứng muối không chỉ là đặc sản địa phương mà còn nằm trong chiến lược cắt giảm 30% chi phí để bù đắp biên lợi nhuận mỏng của Sơn Đông. Ảnh: Baidu

Thứ hai là ẩm thực “chất phác” đến bất ngờ. Thay vì bánh sandwich hay cơm hộp cầu kỳ, suất ăn trên Sơn Đông có thể chỉ là 2 chiếc bánh bao lớn, một gói dưa muối và một quả trứng muối. “Bữa tiệc carbon” này không chỉ mang đậm hương vị Sơn Đông mà còn giúp hãng cắt giảm 30% chi phí suất ăn.

Cuối cùng là chiến thuật bán vé “rẻ không tưởng” qua các chương trình “hộp bí mật” (mua vé giá rẻ nhưng không biết điểm đến) hay nâng hạng với giá chỉ 200 tệ (khoảng 800.000 đồng) để lên khoang hạng thương gia.

Tất cả những “mẹo vặt” này là sự sinh tồn trong bối cảnh hàng không Trung Quốc chịu áp lực khủng khiếp từ đường sắt cao tốc.

Biên lợi nhuận của Sơn Đông đã giảm từ 8,7% (năm 2010) xuống dưới 2% (năm 2025). Năm 2020, hãng lỗ tới 2,4 tỷ NDT và phải vay mượn để trụ vững. “Tiết kiệm từng xu” chính là cách họ sống sót và giữ được tốc độ.

‘Chất lính’ của phi công

Lời đồn “phi công Sơn Đông toàn là cựu binh không quân” không hoàn toàn chính xác nhưng cũng không xa thực tế, theo truyền thông Trung Quốc.

Những ngày đầu, đội ngũ phi công của hãng phần lớn xuất thân từ hải quân, lục quân và không quân Trung Quốc. Kỷ luật thép và tinh thần “dám đánh, dám chịu” được mang từ thao trường vào buồng lái.

Bằng chứng rõ ràng nhất là năm 2023, một chuyến bay của Sơn Đông có hành khách đột nhiên hôn mê. Phi công đã chủ động xin phép bay thẳng đến sân bay gần nhất và hạ cánh sớm hơn một tiếng, giành giật sự sống cho người bệnh.

Trên mạng xã hội, Sơn Đông được tôn vinh là “cứu tinh của những chuyến bay nối chuyến”, nhưng cũng bị chính hành khách của mình gán cho biệt danh “tàu lượn siêu tốc”.

Nhiều người phàn nàn về cảm giác buồn nôn, chóng mặt mỗi lần hạ cánh, thậm chí có người hài hước viết: “Lên máy bay Sơn Đông nhớ đóng chặt quai hàm kẻo rụng hết răng”.

Trước những nghi ngại về an toàn, hãng hàng không Sơn Đông khẳng định “nhanh” không có nghĩa là “liều”.

HUD của họ được chứng nhận đạt chuẩn cao nhất và mỗi phi công phải trải qua 200 giờ mô phỏng trước khi được lái thật. Tính đến cuối năm 2025, hãng đã duy trì 31 năm an toàn bay liên tục.

Theo Tử Huy (VietNamNet)

Xem thêm tại bài viết gốc