Thị trường xăng dầu thế giới đang chịu tác động mạnh kể từ cuối tháng 2 đến nay, khi xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông leo thang. Giá xăng dầu ở nước ta cũng tăng chóng mặt, lên mức cao kỷ lục.

Theo đó, tại kỳ điều hành đêm 19/3, giá xăng E5 RON92 đã tăng lên mức 27.177 đồng/lít, trong khi xăng RON95-III là 30.690 đồng/lít. So với kỳ điều hành 26/2 (trước khi xung đột quân sự ở Trung Đông xảy ra), giá xăng E5 RON92 và RON95-III tăng lần lượt 39,2%, 52,3%.

Tương tự, giá dầu diesel cũng tăng vọt 73,34%, lên mức cao kỷ lục 33.420 đồng/lít. Dầu hoả tăng tới 84,53%, lên ngưỡng 35.926 đồng/lít.

Đáng chú ý, từ ngày 10/3 đến nay, cơ quan điều hành đã “kích hoạt” Quỹ Bình ổn giá xăng dầu với tổng mức chi hơn 3.000 tỷ đồng. Việc chi quỹ bình ổn ngay lập tức kìm hãm được đà tăng phi mã của giá xăng dầu. Theo TS Nguyễn Tú Anh, Giám đốc nghiên cứu chính sách vĩ mô Trung tâm Green-X (Đại học VinUni), những tác động của tình hình chiến sự tại Trung Đông và diễn biến giá dầu đang tác động trực tiếp đến mọi mặt đời sống và kinh tế của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Do đó, việc Chính phủ giảm thuế nhập khẩu ưu đãi với một số loại xăng dầu xuống 0% và Quỹ bình ổn giá xăng dầu được sử dụng góp phần kiềm hãm đà tăng, ông đánh giá. Tuy nhiên, quỹ bình ổn cũng chỉ sử dụng được một thời gian rất ngắn, bởi theo thống kê nguồn quỹ này chỉ còn 2.600 tỷ đồng.

Do vậy, TS Nguyễn Tú Anh cho rằng cần thiết kế gấp gói hỗ trợ cho mặt hàng xăng dầu. 

Ông chỉ rõ, diễn biến giá xăng dầu những ngày qua là một cú sốc, tác động lớn đến nền kinh tế. Đặc biệt, giá dầu tăng 73,34-84,53% và giá xăng tăng 39,2-52,3% đã tạo sức ép rất lớn đến chi phí sản xuất hàng hoá và giá dịch vụ trong nước.

Theo đó, bài toán đặt ra là phải cân nhắc giữa việc điều chỉnh giá theo thị trường thế giới hay giữ ổn định giá bán lẻ trong nước. Nếu lựa chọn giữ giá, doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu có thể phải chấp nhận thua lỗ trong ngắn hạn, nhưng sẽ góp phần tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Để thực hiện mục tiêu này, theo ông cần sử dụng linh hoạt chính sách tài khóa. Nhà nước có thể triển khai các gói hỗ trợ khẩn cấp nhằm trợ giá cho doanh nghiệp và người dân, giúp ứng phó với cú sốc giá.

Ngoài ra, Nhà nước có thể xem xét các công cụ như hỗ trợ doanh nghiệp xăng dầu ở khâu bán lẻ, bảo lãnh hoặc trợ cấp tín dụng để bù đắp phần chênh lệch khi giá tăng. Khoản hỗ trợ này có thể được hoàn trả khi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp ổn định trở lại và có lãi trong tương lai.

Việc giảm thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt hay thuế giá trị gia tăng cũng cần xem xét như bước đệm dài hơi khi nguồn Quỹ bình ổn giá xăng dầu cạn, ông lưu ý thêm.

Chuyên gia phân tích chính sách công tại Hội đồng Kinh doanh Mỹ - ASEAN Nguyễn Minh Đức cũng cho rằng, việc điều chỉnh giá xăng dầu thông qua công cụ thuế là một giải pháp cần được lưu ý trong bối cảnh giá mặt hàng này trên thế giới đang biến động nhanh và mạnh.

“Việc giảm thuế đối với xăng dầu trong giai đoạn giá thế giới tăng cao sẽ ảnh hưởng đến thu ngân sách, nhưng không quá lớn”, ông Đức khẳng định. Bởi, khi giá xăng dầu tăng, nguồn thu từ dầu thô cũng gia tăng, qua đó phần nào bù đắp phần hụt thu do giảm thuế.

Theo ông, trước năm 2022, thuế bảo vệ môi trường đối với xăng ở mức 4.000 đồng/lít, thuế giá trị gia tăng 10% và thuế nhập khẩu dao động từ 8-20% tùy thị trường.

Khi xung đột Nga - Ukraine xảy ra, Việt Nam đã điều chỉnh giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng từ 4.000 đồng xuống 2.000 đồng theo Nghị quyết 18/2022/UBTVQH15 ban hành ngày 23/3/2022, có hiệu lực từ 1/4/2022. 

Đối với diễn biến gần đây, xung đột tại Iran bắt đầu từ ngày 28/2. Chỉ 10 ngày sau, Chính phủ đã ban hành Nghị định 72 giảm thuế nhập khẩu xăng dầu từ 10% xuống 0%. Thủ tướng cũng đã giao Bộ Tài chính nghiên cứu giảm thuế bảo vệ môi trường về 0 đồng (đang ở mức 2.000 đồng).

Tuy nhiên, theo quy định, nếu thuế bảo vệ môi trường giảm xuống 1.000 đồng/lít phải chờ Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, còn nếu giảm về 0 đồng phải trình Quốc hội. Trong bối cảnh giá xăng tăng khoảng 50% chỉ trong 20 ngày qua, ông lưu ý cơ chế điều chỉnh thuế đối với mặt hàng này được cho là chậm so với diễn biến thị trường.

Tại talkshow “Chiến sự Trung Đông và giải pháp ổn định giá xăng dầu Việt Nam”, ông Phạm Văn Bình, Phó Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) cho biết, công tác bình ổn giá xăng dầu hiện nay đang được các cơ quan chức năng triển khai đồng bộ nhiều công cụ và giải pháp, với mức độ linh hoạt cao để phù hợp với diễn biến thị trường.

Trên cơ sở chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng, các cơ quan quản lý, bao gồm Bộ Công Thương và Bộ Tài chính, đang xây dựng các kịch bản, dự báo và nghiên cứu thêm các công cụ chính sách, đặc biệt là chính sách tài khóa và ngân sách, nhằm bảo đảm cân đối nguồn lực và có giải pháp điều hành giá xăng dầu phù hợp trong từng giai đoạn.

Theo Tâm An (VietNamNet)

Xem thêm tại bài viết gốc